Gdzie jest środek świata? Mapa ONZ pod lupą
Jak działa odwzorowanie azymutalne równoodległościowe i dlaczego Antarktyda może stać się pierścieniem.
Każda mapa wybiera bohatera
W odwzorowaniu azymutalnym równoodległościowym bohaterem jest środek mapy. Odległość i kierunek od tego punktu do każdego innego miejsca na Ziemi są pokazane prawidłowo. Odległości między pozostałymi punktami już nie muszą się zgadzać.
Taka mapa odpowiada więc na jedno konkretne pytanie: jak daleko i w którą stronę leży wszystko inne, jeśli patrzę z wybranego miejsca. Proste wychodzące ze środka to najkrótsze drogi po kuli, a okręgi wokół środka łączą miejsca położone w tej samej odległości.
Co jest większe w rzeczywistości: Afryka czy Grenlandia?
Dlaczego mapa ONZ wygląda właśnie tak?
Według oficjalnego opisu emblemat Organizacji Narodów Zjednoczonych przedstawia mapę świata w odwzorowaniu azymutalnym równoodległościowym, wyśrodkowaną na Biegunie Północnym. Mapa sięga do 60° szerokości geograficznej południowej. Kontynenty otaczają wspólny środek, więc żadne państwo nie zajmuje centrum tak, jak Europa na wielu prostokątnych mapach.
Ten wybór ma swoją cenę. Skala wzdłuż promieni wychodzących ze środka jest prawdziwa, ale w kierunku do nich prostopadłym rośnie wraz z odległością od bieguna. Lądy położone daleko na południu, na przykład Ameryka Południowa i Afryka, są przez to rozciągnięte wzdłuż równoleżników.
Antarktyda jako pierścień
Na mapie całego świata punkt przeciwległy do środka, czyli jego antypod, nie jest kropką. Zamienia się w zewnętrzny okrąg, którego promień jest dwa razy większy niż promień równika na tej samej mapie. W wariancie wyśrodkowanym na Biegunie Północnym tym okręgiem staje się Biegun Południowy, dlatego Antarktyda zostaje rozciągnięta w pierścień wzdłuż brzegu. To własność odwzorowania, a nie rzeczywisty kształt planety.
Właśnie taki obraz pojawia się na rysunkach nazywanych „mapą płaskiej Ziemi”. To nie jest osobny model świata, tylko zwykła mapa azymutalna kuli. Jak zmierzono rzeczywisty kształt Ziemi, opisujemy w artykule Jak ludzkość zmierzyła kształt Ziemi.
Gdzie ta mapa się sprawdza?
Według albumu odwzorowań USGS wersję biegunową stosuje się do map obszarów polarnych i półkul, a wersję ukośną do map świata wyśrodkowanych na ważnych miastach. Taka mapa szybko pokazuje, które miejsca leżą w danym promieniu od wybranego punktu i w jakim kierunku trzeba wyruszyć, aby dotrzeć do nich najkrótszą drogą. Nie nadaje się natomiast do porównywania powierzchni, bo pola rosną wraz z odległością od środka.
Zmień środek i zmień pytanie
W laboratorium wybierz Warszawę, Quito albo dotknij dowolnego miejsca. Okręgi odległości i kierunki od razu zaczną opisywać świat względem nowego punktu. Zwróć uwagę, jak zmieniają się kształty kontynentów: to mapa odległości od jednego miejsca, a nie mapa proporcji.